2026-2027 eğitim öğretim yılı
8. sınıflar Fen Bilimleri dersi
II. dönem 1. yazılı sınavı
- 1
Üç adil çifti kullanarak ısınmayı etkileyen değişkenleri keşfediniz.
Üç Adil Çiftle Isınma Keşfi — V6
IS-A21 • Aynı 12 V, 18 W ısıtıcı ve özdeş kaplarla yapılan dört deneme.
Malzemeler: yalıtımlı kaplar, su, yağ, sıcaklık sensörü, düşük gerilimli ısıtıcı (4 deney seti)
A
- Madde: su
- Kütle: 100 g
- Sıcaklık artışı: 10 °C
B
- Madde: su
- Kütle: 200 g
- Sıcaklık artışı: 10 °C
C
- Madde: yağ
- Kütle: 100 g
- Sıcaklık artışı: 10 °C
D
- Madde: su
- Kütle: 100 g
- Sıcaklık artışı: 20 °C
- Her düzenek hedef sıcaklık artışına ulaşana kadar aynı güçle ısıtılır ve süre kaydedilir.
Gözlem Değer Not A süresi 60 s Ham ölçüm B süresi 120 s Ham ölçüm C süresi 38 s Ham ölçüm D süresi 118 s Ham ölçüm Güvenlik: Düşük gerilim, gözlük ve öğretmen gözetimi kullanılır; sıcak yüzeye dokunulmaz.
a)Tam üç ürün veriniz: (1) A–B, A–C ve A–D adil çiftlerindeki değişkenleri yazınız; (2) süre kayıtlarından kütle, madde cinsi ve sıcaklık değişimi ilişkilerini çıkarınız; (3) geçerlik, tekrar ve güvenlik sınırını belirtiniz. Isı hesabı yapmayınız.
Adil çiftler Kanıta dayalı ilişkiler Geçerlik ve güvenlik - 2
Fiziksel olarak tutarlı zaman-sıcaklık verilerinden eksenli grafik çizip yorumlayınız.
Fiziksel Tutarlı Isınma Grafiği — V4
IG-A14 • Aynı saf örnek sabit güçlü ısıtıcıyla ısıtılmıştır. Katı bölümündeki sıcaklık artış eğimi sıvı bölümündekinden büyüktür; eksen, ölçek ve yorum öğrenciye aittir.
Zaman (dk) Sıcaklık (°C) 0 -20 2 0 4 0 6 10 8 20 10 30 a)Üç aşamalı ürün oluşturunuz: etiketli ve ölçekli zaman-sıcaklık grafiği; yatay erime bölümünün kanıtlı yorumu; aynı güçle ısıtma sürerse sayısal değer uydurmadan kaynama platosu uzantısı.
- 3
Aşağıdaki basit makine düzeneğini inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Sabit Makara Düzeneği
a)Görseldeki sürtünmesiz sabit makara düzeneğinde 60 N ağırlığındaki yük, 60 N büyüklüğündeki kuvvet ile dengelenmiştir. Bu makara düzeneğinin kuvvetten kazanç sağlamadığı hâlde kullanıcıya sağladığı avantajı yazınız.
- 4
Aşağıda verilen günlük yaşam problemini ve tasarım malzemelerini inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Kamyon Kasasına Yük Taşıma Düzeneği Tasarımı
Bir depoda çalışan işçi, 1 metre yüksekliğindeki kamyon kasasına 600 N ağırlığındaki ağır kolileri çıkarmakta zorlanmaktadır. İşçinin amacı, kolileri kasaya doğrudan kaldırmak yerine basit makinelerden yararlanarak mümkün olan en küçük kuvveti uygulayarak kasaya ulaştırmaktır. Depoda kullanılabilecek malzemeler: 2 metre uzunluğunda düz tahta kalas, 4 metre uzunluğunda düz tahta kalas ve sürtünmesiz tekerleklere sahip bir yük arabasıdır.
- Kamyon kasası yüksekliği:
- 1 m
- Koli ağırlığı:
- 600 N
- 1. Kalas uzunluğu:
- 2 m
- 2. Kalas uzunluğu:
- 4 m
a)İşçinin kolileri kamyon kasasına en küçük kuvveti uygulayarak çıkarabilmesi için; 1) Verilen malzemelerden yararlanarak kurması gereken düzeneğin yapısını (hangi kalasın nasıl konumlandırılacağını), 2) Tasarlanan bu düzeneğin işçiye sağladığı temel iş kolaylığını yazınız.
- 5
Aşağıdaki ham gözlem kayıtları tablosunu inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Canlılara Ait Ham Gözlem Kayıtları
Gerçek canlı Ham gözlem kaydı Buğday bitkisi Işıkta kapalı kapta 6 saat sonunda CO₂ 800 ppm değerinden 300 ppm değerine düştü; karanlıkta aynı sürede 800 ppm değerinden 950 ppm değerine çıktı. Su yosunu Işık alan akvaryumda çözünmüş oksijen 4 mg/L değerinden 9 mg/L değerine çıktı; karanlık akvaryumda 4 mg/L değerinden 3 mg/L değerine düştü. Tavşan Başlangıçta hayvansız kontrol kafesinde 30 g marul 2 saat sonunda 28 g kaldı; tavşan konulan deney kafesinde 30 g marul aynı sürede 5 g değerine düştü ve tavşanın kütlesi 1200 g değerinden 1220 g değerine çıktı. Serçe Önce kuşsuz kontrol kabına ve serçe bulunan deney kabına 20 g böcek konuldu; 1 saat sonra kontrol kabında 19 g, serçe kabında 4 g böcek kaldı ve serçenin kütlesi 25 g değerinden 26 g değerine çıktı. Şapkalı mantar Başlangıçta 100 g olan yaprak döküntüsü 20 gün sonunda 60 g değerine düştü; ortamdaki mineral miktarı 5 birim değerinden 12 birim değerine çıktı. Toprak bakterisi Kontrol kabında 50 g bitki kalıntısı 30 gün sonunda 48 g kaldı; başlangıçta yine 50 g kalıntı bulunan bakteri eklenen deney kabında kalıntı 21 g değerine düştü ve azotlu mineral 3 birim değerinden 9 birim değerine çıktı. a)Tablodaki ham gözlem kayıtlarını kanıt olarak kullanarak üretici, tüketici ve ayrıştırıcı rollerinin her biri için tablodan iki gerçek canlı örneği belirleyiniz; her rol satırında seçtiğiniz iki örneği ve kayıtlardaki sayısal gözlem kanıtlarına dayanan rol gerekçenizi yazınız.
Besin zinciri rolü İki gerçek canlı örneği Ham gözlem kanıtı ve rol gerekçesi - 6
Aşağıdaki fotosentez deneyi ölçüm tablosunu inceleyerek istenenleri yapınız.
Işık Şiddeti ve Fotosentez Hızı Ölçümleri
Işık şiddeti (lx) Sıcaklık (°C) CO₂ derişimi (ppm) Su hacmi (mL) Ölçüm süresi (dakika) Bitki örneği Gaz ölçüm aracı Üretilen oksijen (mL) 2500 25 800 100 20 eşit uzunlukta elodea sürgünü aynı dereceli oksijen ölçüm tüpü 5 5500 25 800 100 20 eşit uzunlukta elodea sürgünü aynı dereceli oksijen ölçüm tüpü 10 8500 25 800 100 20 eşit uzunlukta elodea sürgünü aynı dereceli oksijen ölçüm tüpü 14 a)Tablodaki üç ışık şiddeti-oksijen ölçüm çiftinin tamamını birimleriyle yazınız. (b) Bu üç çifti karşılaştırarak gösterilen aralıkta ışık şiddetinin fotosentez hızına etkisine ilişkin çıkarım yapıp gerekçelendiriniz. (c) Tabloda görünür olan sabit tutulan koşulların tamamını yazınız ve çıkarımın geçerlilik sınırını değerlendiriniz.
- 7
Aşağıdaki deney düzeneğini ve 24 saatlik gözlem sonuçlarını inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Tohumlarda Enerji Açığa Çıkışı ve Büyüme Deneyi
Bir araştırmacı, canlılarda solunumun önemini ve enerji dönüşümünü incelemek amacıyla özdeş yalıtılmış iki termos içerisine eşit kütlede tohum yerleştirerek 24 saat boyunca sıcaklık ve gelişim değişimlerini izlemiştir.
Malzemeler: Özdeş yalıtılmış termos (2 adet), Özdeş hassas termometre (2 adet), Çimlenmekte olan canlı bezelye tohumu (50 g), Kaynatılarak canlılığını yitirmiş bezelye tohumu (50 g), Nemli pamuk (2 eşit parça)
Düzenek 1
- Tohum Durumu: Çimlenmekte olan canlı bezelye 50 g
- Nem ve Ortam: Nemli pamuk, yalıtılmış kap sabit
- Başlangıç Sıcaklığı: 20 °C
Düzenek 2
- Tohum Durumu: Kaynatılmış cansız bezelye 50 g
- Nem ve Ortam: Nemli pamuk, yalıtılmış kap sabit
- Başlangıç Sıcaklığı: 20 °C
Gözlem Değer Not Düzenek 1 Sıcaklık Değişimi ve Büyüme Sıcaklık 20 °C'den 26 °C'ye yükseldi; tohumlarda kökçük uzaması ve büyüme gözlendi. °C ve nitel gözlem Canlı tohumlar 24 saat içinde ısı yaymış ve yaşamsal faaliyet (büyüme) göstermiştir. Düzenek 2 Sıcaklık Değişimi ve Büyüme Sıcaklık 20 °C'de sabit kaldı; kökçük uzaması veya büyüme gözlenmedi. °C ve nitel gözlem Kaynatılmış tohumlarda sıcaklık değişimi ve yaşamsal faaliyet oluşmamıştır. a)Deney sonuçlarına dayanarak; 1) Canlılarda solunum olayının temel önemini/amacını belirtiniz. 2) Düzenek 1'deki sıcaklık artışını ve kök gelişimini, Düzenek 2'deki değişim eksikliğiyle karşılaştırarak solunumda üretilen enerji türleri ve kullanımı açısından gerekçelendiriniz.
- 8
Bağlantısız ölçüm kartlarından ısınma grafiği modeli oluşturunuz.
Bağlantısız Zaman-Sıcaklık Nokta Kartları — IG-A14
a)IG-A14 sensör kayıt çizelgesi. Bağlantısız nokta kartlarını zaman sırasına yerleştirip grafik modelinin çizgilerini kendiniz kurunuz. Noktaları birleştiriniz; sıcaklığın sabit kaldığı aralığı ve sıcaklığı ham kanıtla belirleyip bu bölümün hangi hâl değişimi olduğunu ve verilen ısının neden sıcaklığı artırmadığını açıklayınız.
- 9
Verilen basit makine kullanımına ait bilgileri inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Hareketli Makara ile Yük Kaldırma
Sürtünmelerin ve makara ağırlığının ihmal edildiği bir depoda, ağır bir koliyi kaldırmak için hareketli makara düzeneği kurulmuştur. Düzeneğe ait ölçüm değerleri aşağıda verilmiştir.
- Yükün Ağırlığı:
- 200 N
- Uygulanan Kuvvet:
- 100 N
a)Metinde verilen ağırlık ve kuvvet değerlerini karşılaştırarak, kullanılan hareketli makaranın sağladığı kuvvet temelli avantajı yazınız.
- 10
Orman ekosistemindeki besin zinciri rollerine uygun gerçek canlı örnekleri vererek aralarındaki ilişkileri gerekçelendiriniz.
Orman Ekosistemi
Bir orman ekosisteminde güneş enerjisini kullanan üreticiler, bu enerjiyi aktaran tüketiciler ve organik artıkları dönüştüren ayrıştırıcılar ekolojik dengeyi sağlar.
a)Bu orman ekosistemi bağlamında: 1) Üretici rolüne iki farklı gerçek canlı örneği yazınız. 2) Tüketici rolüne iki farklı gerçek canlı örneği yazınız. 3) Ayrıştırıcı rolüne iki farklı gerçek canlı örneği yazınız. 4) Yazdığınız üreticilerden birinin tüketicilerden biriyle olan beslenme ilişkisini ve organik artıkları ayrıştıran canlıyla olan ilişkisini gerekçesiyle açıklayınız.