2026-2027 eğitim öğretim yılı
8. sınıflar Fen Bilimleri dersi
I. dönem 2. yazılı sınavı
- 1
Tablodaki verileri analiz ederek ilgili genetik kavramları belirleyiniz ve aralarındaki ilişkiyi açıklayınız.
Hücredeki Kalıtsal Yapıların Özellikleri
Tablo: Kalıtsal Yapıların Özellikleri
Yapı Kodu Özellik / İçerik Yapısal Kapsam K Organik baz, 5 karbonlu şeker ve fosfat içerir. En küçük yapı birimi L Belirli bir karakteri şifreleyen anlamlı nükleotid dizileridir. Görev birimi M Çift zincirli sarmal yapıda kalıtsal bilgi taşıyıcıdır. Yönetici molekül N DNA ve özel proteinlerin birleşmesiyle oluşan pakettir. En büyük kalıtsal yapı a)Tabloda verilen K, L, M ve N yapılarını sırasıyla nükleotid, gen, DNA ve kromozom kavramlarıyla eşleştiriniz. Ardından, bu kavramlar arasındaki büyüklük-küçüklük ve kapsam ilişkisini tabloda verilen özelliklere dayanarak gerekçelendiriniz.
- 2
Aşağıdaki eksik bırakılmış DNA modeli şemasını inceleyerek yönerge doğrultusunda modeli tamamlayınız.
DNA Çift Zincir Kısmi Yapı Modeli
a)Verilen DNA şemasında 2. zincirde eksik olan nükleotidin organik bazını belirleyiniz; bu bazı Deoksiriboz şekerine bağlayarak ve 1. zincirdeki Timin bazı ile karşılıklı eşleşmesini göstererek model üzerinde çizimle tamamlayınız.
- 3
Aşağıdaki tabloyu inceleyerek bezelyelerde tohum şekli kalıtımıyla ilgili soruları cevaplayınız.
Bezelye Bitkilerinde Tohum Şekli Karakterine Ait Veriler
Tabloda 'D' ve 'd' harfleri tohum şeklini kontrol eden alelleri göstermektedir.
Bitki Alel Çifti (Genotip) Dış Görünüş (Fenotip) 1. Bitki DD Düzgün tohumlu 2. Bitki Dd Düzgün tohumlu 3. Bitki dd Buruşuk tohumlu a)Tablodaki verilerden yararlanarak: a) Düzgün tohum aleli (D) ve buruşuk tohum alelinden (d) hangisinin baskın, hangisinin çekinik olduğunu belirleyip baskın alel kavramını 2. Bitki'deki durumu esas alarak tanımlayınız. b) Saf döl (homozigot) ve melez döl (heterozigot) kavramlarını tanımlayarak tablodaki bitkileri (1, 2 ve 3. Bitki) bu kavramlarla eşleştiriniz.
- 4
Aşağıda bezelyelerde tohum şekli kalıtımına ilişkin genotip bilgileri ve bir çaprazlama durumu verilmiştir. Verilen bilgileri kullanarak soruyu yanıtlayınız.
Bezelyelerde Tohum Şekli Kalıtımı
Bezelyelerde düzgün tohum şekli geni (D), buruşuk tohum şekli genine (d) baskındır. Bir araştırmacı, heterozigot düzgün tohumlu bir bezelye (Dd) ile buruşuk tohumlu bir bezelyeyi (dd) çaprazlamaktadır.
a)Verilen çaprazlama sonucunda oluşabilecek yavru döllerin genotip ve fenotip oranlarını yüzde (%) olarak yazınız.
- 5
Aşağıdaki tabloda iki farklı bitki grubu üzerinde gerçekleştirilen çevresel etki ve genetik takip çalışmasının sonuçları verilmiştir. Tablodaki verilerden yararlanarak soruyu yanıtlayınız.
Bitkilerdeki Değişimleri İnceleme Tablosu
Tablo: Farklı bitki gruplarındaki genetik ve kalıtsal değişim bulguları
İncelenen Bitki Grubu Uygulanan Çevresel Etken DNA Nükleotit Dizilimi (Gen Yapısı) Özelliğin Sonraki Kuşağa Aktarımı Çevresel Etken Kalkınca Eski Hâle Dönüş 1. Grup (Karahindiba) Yüksek irtifa / Dağ ortamı Değişmedi (Yalnızca genin işleyişi değişti) Aktarılmadı Eski hâline döndü 2. Grup (Mısır tohumu) Yoğun morötesi (UV) ışın Değişti (Nükleotit dizilimi bozuldu) Aktarıldı Eski hâline dönmedi a)Tablodaki verileri kullanarak; a) 1. Grup ve 2. Grupta meydana gelen değişim türlerini (mutasyon / modifikasyon) yazınız. b) Mutasyon ve modifikasyon arasındaki temel farkları 'gen yapısı/işleyişi' ve 'kalıtsallık' kriterlerine göre tablodan çıkarım yaparak açıklayınız.
- 6
Aşağıdaki kontrollü deney düzeneklerini ve ölçüm verilerini inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Katı Basıncını Etkileyen Değişkenlerin İncelenmesi
Özdeş sünger zeminler üzerine taban alanları ve uyguladıkları kuvvetleri belirtilen katı cisimler aynı yöntemle bırakılmış ve süngerdeki batma derinlikleri ölçülmüştür.
Malzemeler: Özdeş sünger zemin (3 adet), Katı prizmalar (3 adet), Hassas cetvel (1 adet)
Düzenek A
- Kuvvet: 20 N
- Temas yüzey alanı: 20 cm²
Düzenek B
- Kuvvet: 20 N
- Temas yüzey alanı: 10 cm²
Düzenek C
- Kuvvet: 40 N
- Temas yüzey alanı: 20 cm²
- Özdeş sünger zeminler yatay düzleme yerleştirilir.
- Belirtilen kuvvet ve yüzey alanına sahip cisimler süngerlerin üzerine dikkatlice bırakılır.
- Denge sağlandıktan sonra süngerde oluşan batma derinlikleri milimetre cinsinden ölçülüp kaydedilir.
Gözlem Değer Not Düzenek A batma derinliği 2 mm Kuvvet: 20 N, Yüzey Alanı: 20 cm² Düzenek B batma derinliği 4 mm Kuvvet: 20 N, Yüzey Alanı: 10 cm² Düzenek C batma derinliği 4 mm Kuvvet: 40 N, Yüzey Alanı: 20 cm² Güvenlik: Ölçüm sırasında sünger zeminlerin yapısını bozacak sert darbelerden kaçınınız.
a)Katı basıncının temas yüzey alanına bağlılığını araştıran bir öğrencinin hangi iki düzeneği (A, B veya C) karşılaştırması gerektiğini belirleyiniz ve bu karşılaştırmaya dayanarak temas yüzey alanı ile katı basıncı (batma derinliği) arasındaki ilişkiyi yazınız.
- 7
Önce derinlik–sıvı basıncı tahmini kurunuz, sonra aynı düzenekteki iki prob ölçümüyle tahmininizi test ediniz.
Derinlik Tahmini ve Kontrollü Basınç Testi — V11
Kanıt kartı T11-B28. BP-T11-B28 • Aynı su, aynı silindirik kap ve aynı sıfırlanmış basınç probu kullanılır; su sıcaklığı 22 °C’dir. Yalnız prob derinliği değiştirilecektir.
Malzemeler: su dolu silindirik kap (1), sıfırlanmış basınç probu ve cetvel (1 takım)
A testi
- Prob derinliği: 4 cm
B testi
- Prob derinliği: 16 cm
- Ölçümden önce derinlik arttığında sıvı basıncının nasıl değişeceğine ilişkin tahmininizi yazınız.
- Aynı su-kap-probu koruyup A ve B derinliklerindeki ekran kayıtlarını karşılaştırarak tahmininizi test ediniz.
Gözlem Değer Not A ekran kaydı 0,39 kPa 4 cm B ekran kaydı 1,57 kPa 16 cm Güvenlik: Prob kaba yavaşça indirilir; su elektrikli aygıtlardan uzak tutulur.
a)Aynı su, kap ve prob için 4→16 cm değişimine ilişkin yönlü tahmininizi yazınız; A=0,39 kPa ve B=1,57 kPa kontrollü test kayıtlarıyla tahmininizin desteklenip desteklenmediğine aynı satırda karar veriniz.
Tahminim ve kontrollü test kararım - 8
Tablodaki katman-elektron dağılımlarını inceleyerek soruları yanıtlayınız.
Bazı Elementlerin Katman-Elektron Dağılımları
Element Atom Numarası Katman-Elektron Dağılımı A 3 2, 1 B 9 2, 7 C 11 2, 8, 1 D 17 2, 8, 7 a)Tabloda verilen A, B, C ve D elementlerinin periyodik sistemde hangi periyot ve grupta yer aldığını belirleyiniz. Periyot ve grup numaralarının elementlerin katman-elektron dağılımındaki hangi özelliklere göre oluşturulduğunu gerekçesiyle açıklayınız.
- 9
Verilen periyot, grup ve merdiven sınırı referanslarına göre B, Al ve S elementlerinin periyodik tablodaki sınıfını (metal, yarımetal veya ametal) konumlarına dayandırarak sınıflandırınız.
Periyodik Tablo Kesiti ve Merdiven Sınırı
a)Periyodik tablo kesitinde konumları verilen B, Al ve S elementlerinin merdiven sınırına göre hangi sınıfta (metal, yarımetal, ametal) yer aldığını gerekçeleriyle birlikte yazınız.
- 10
Aşağıdaki tabloyu inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Asit ve Bazların Bazı Genel Özellikleri
Tablo: Asit ve bazların genel özelliklerinin karşılaştırılması
Madde Türü Tat Özelliği Ele Verdiği His Asitler (I) Ele kayganlık hissi vermez Bazlar Acı (II) a)Tabloda (I) ve (II) numaralı boşluklara yazılması gereken genel özellikleri belirtiniz.