2026-2027 eğitim öğretim yılı
8. sınıflar Fen Bilimleri dersi
I. dönem 1. yazılı sınavı
- 1
Aşağıdaki veri tablosunu inceleyerek soruları yanıtlayınız.
Güney Yarım Küre'deki Bir Şehrin Yıl İçindeki Sıcaklık ve Gündüz Süresi Değişimi
K Şehri Ölçüm Sonuçları
Ay Ortalama Sıcaklık (°C) Gündüz Süresi (Saat) Aralık 24 14 Haziran 10 10 a)Güney Yarım Küre'de yer alan K şehrinde Aralık ayında yaz mevsimi yaşanmaktadır. Verilen tablodaki bilgilere dayanarak, bu şehrin 3 ay sonra (Mart ayında) hangi mevsimi yaşamaya başlayacağını ve gündüz süresinin Aralık ayına göre nasıl değişeceğini açıklayınız.
- 2
Aşağıdaki veri tablosunu inceleyerek ilgili soruları yanıtlayınız.
K ve L Şehirlerinin Günlük Ortalama Sıcaklık Değerleri ve Gündüz Süreleri
K ve L şehirlerine ait mevsimsel veri tablosu
Şehir Tarih Gündüz Süresi (Saat) Ortalama Sıcaklık (°C) K Şehri 21 Aralık 14 22 K Şehri 21 Haziran 10 10 L Şehri 21 Aralık 9 8 L Şehri 21 Haziran 15 24 a)Tablodaki verilere dayanarak, K şehrinin hangi yarım kürede yer aldığını belirtiniz ve 21 Aralık tarihinde bu şehirde hangi mevsimin yaşanmaya başlandığını gerekçesiyle birlikte açıklayınız.
- 3
Aşağıdaki tabloyu inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Bir Şehre Ait İki Farklı Meteorolojik İfade
Tablo: Rize iline ait iki farklı atmosferik durum
Durum İfade 1. Durum Rize'de 20 Nisan günü öğleden sonra aniden başlayan sağanak yağış iki saat sürmüştür. 2. Durum Rize'de son 40 yıllık meteorolojik verilere göre her mevsim bol yağışlı ve ılıman geçmektedir. a)Tablodaki 1. durumun 'hava olayı', 2. durumun ise 'iklim' olarak adlandırılmasının nedenini gözlem sürelerini karşılaştırarak açıklayınız.
- 4
Tablodaki kalıtsal yapılara ait bilgileri kullanarak soruları yanıtlayınız.
Kalıtsal Yapılar Bilgi Tablosu
Kalıtsal Yapı Kodu Temel Yapısal Özellik ve Tanım Yapı A Organik baz, şeker ve fosfattan oluşur; DNA'nın temel yapı birimidir. Yapı B DNA üzerinde belirli bir karakterden sorumlu anlamlı DNA bölgesidir. Yapı C Çift zincirli sarmal yapıya sahip, kalıtsal bilgiyi taşıyan yönetici moleküldür. Yapı D DNA'nın özel proteinlerle birleşip paketlenmesiyle oluşan kalıtsal yapıdır. a)Tabloda verilen Yapı A, Yapı B, Yapı C ve Yapı D'nin hangi kalıtsal yapılara (nükleotid, gen, DNA, kromozom) karşılık geldiğini açıklayarak belirleyiniz ve bu dört yapı arasındaki hiyerarşik ilişkiyi açıklayınız.
- 5
Verilen eksik DNA modeli şemasını inceleyerek numaralandırılmış boş kutulara gelecek yapıları belirleyiniz ve nükleotid dizilimini model üzerinde tamamlayınız.
DNA Çift Zincir Kısmi Yapı Modeli
a)Şemadaki DNA modelinde 1. iplikte bulunan Timin (T) nükleotidinin karşısına 2. iplikte gelecek nükleotidin parçaları 1, 2 ve 3 numaralarıyla boş bırakılmıştır. a) 1, 2 ve 3 numaralı yerlere gelmesi gereken yapıların (organik baz adı, şeker ve fosfat) isimlerini yazınız. b) Bu üç yapının bir araya gelerek nükleotid oluştururken birbirine hangi sırayla bağlandığını (ortada yer alan yapıyı belirterek) model kuralına göre açıklayınız.
- 6
Aşağıda bir hücrede gerçekleşen DNA eşlenme sürecine ait bilgiler ve nükleotit dizilimleri verilmiştir. Verilen verilerden yararlanarak soruları cevaplayınız.
DNA Eşlenme Süreci Takip Tablosu
Tablo: Eşlenme sürecindeki DNA zincirleri ve oluşan yeni yapılar
Bölüm Kalıp (Eski) Zincir Dizilimi Yeni Sentezlenen Zincir Oluşan Yeni DNA Molekülü 1. Kalıp Bölümü 1. Zincir: A - T - G - C - A - T X Zinciri K Molekülü (1. Zincir + X Zinciri) 2. Kalıp Bölümü 2. Zincir: T - A - C - G - T - A Y Zinciri L Molekülü (2. Zincir + Y Zinciri) a)Verilen tablo ve bilgilere dayanarak: 1) DNA'nın kendini eşleme sürecinde gerçekleşen basamakları (zincirlerin açılması, sitoplazmadan nükleotit girişi, baz eşleşmesi) sırasıyla açıklayınız. 2) Yeni sentezlenen X ve Y zincirlerinin nükleotit dizilimlerini yazınız. 3) Oluşan K ve L moleküllerinin nükleotit dizilimlerinin başlangıçtaki DNA molekülü ile tamamen aynı olmasını; baz eşleşme kuralı ve kalıp zincir mekanizmasını kullanarak gerekçelendiriniz.
- 7
Aşağıdaki metni okuyarak soruyu cevaplayınız.
Bezelyelerde Tohum Rengi İncelemesi
Bir araştırmacı bezelye bitkilerinde tohum rengi karakterini incelerken bir bitkinin tohum rengi için 'Ss' gen çiftini taşıdığını ve tohumlarının dışarıdan sarı renkli göründüğünü belirlemiştir. Bu incelemede 'Ss' ifadesi bitkinin tohum rengiyle ilgili genetik yapısını, 'sarı tohum' ifadesi ise dış görünüşünde gözlenen özelliğini belirtmektedir.
a)Metindeki açıklamadan yararlanarak kalıtımdaki 'genotip' ve 'fenotip' kavramlarını birer cümleyle tanımlayınız.
- 8
Aşağıdaki tabloda bir kobay popülasyonunda kürk yapısı karakterine ait iki farklı durum ve bu durumlara ait özellikler verilmiştir. Tablodaki verileri inceleyerek soruyu cevaplayınız.
Kobaylarda Kürk Yapısı Karakterine Ait Gözlemler
Kobaylarda düz kürk aleli (K) baskın, kıvırcık kürk aleli (k) çekiniktir.
Birey Alel Çifti (Gen Yapısı) Dış Görünüş (Gözlenen Özellik) 1. Kobay Kk Düz kürk 2. Kobay kk Kıvırcık kürk a)Tablodaki verilerden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız: 1. 1. Kobayın alel çiftini (Kk) ifade eden kalıtım kavramının adını (saf döl / melez döl durumunu) yazınız. 2. Yazdığınız bu kavramı tanımlayınız.
- 9
Aşağıda bezelyelerde meyve rengi kalıtımına ilişkin genotip bilgileri ve yapılan bir çaprazlama verilmiştir. Verilen bilgileri kullanarak soruyu yanıtlayınız.
Bezelyelerde Meyve Rengi Kalıtımı Çaprazlaması
Bezelyelerde yeşil meyve rengi geni (Y), sarı meyve rengi genine (y) baskındır. Homozigot baskın (saf döl) yeşil meyveli bir bezelye ile homozigot çekinik (saf döl) sarı meyveli bir bezelye çaprazlanmıştır.
- Baskın alel:
- Y (Yeşil meyve rengi)
- Çekinik alel:
- y (Sarı meyve rengi)
- 1. Ebeveyn genotipi:
- YY (Saf döl yeşil)
- 2. Ebeveyn genotipi:
- yy (Saf döl sarı)
a)Verilen çaprazlama sonucunda oluşacak birinci kuşak (F1 dölü) bezelyelerin genotipini ve fenotip oranını (yüzdesini) yazınız.
- 10
Aşağıdaki genetik senaryoyu ve kuralları kullanarak soruları adım adım yanıtlayınız.
Akraba Evliliği Genetik Durumu
Kerem ve Seda birinci dereceden kuzendir. Araştırılan otozomal çekinik bir karakter için 'A' baskın normal aleli, 'a' ise çekinik karakter alelini temsil etmektedir. Aile genetik analizine göre her iki ebeveyn de Aa genotipine (taşıyıcı) sahiptir.
a)1) Ebeveynlerin genotiplerine göre çocukların olası genotip oranlarını (%) hesaplayarak açıklayınız. 2) Akraba evliliklerinin genetik sonuçlarını, ortak çekinik alel taşıma olasılığı ve kalıtım kuralları açısından bilimsel gerekçeleriyle tartışınız.