2026-2027 eğitim öğretim yılı
8. sınıflar Fen Bilimleri dersi
I. dönem 1. yazılı sınavı
- 1
Mevsim adı içermeyen ham yörünge kayıtlarından örüntüye dayalı tahmin yapınız.
Ham Yörünge ve Birim Yüzey Enerji Kayıtları
Dünya’nın dönme ekseni, dolanma düzlemine 66,5°; bu düzleme dik doğrultuya ise 23,5° eğiktir ve Dünya dolanırken uzayda yaklaşık aynı yöne paralel kalır. Eş toplam ışık enerjisi daha küçük yüzeye yayıldığında birim yüzeye düşen enerji artar; daha büyük yüzeye yayıldığında azalır. Satırlarda mevsim adı yoktur; öğrenci görünür enerji dağılımından tahmin edecektir.
Yörünge Konumu ve Uzaklık Yarım Küre – Eksen Yönelimi Eş Toplam Enerji Aydınlanan Eş Kare Birim Yüzey Enerjisi K; 152,1 milyon km Kuzey – Güneş’e dönük 120 enerji birimi 4 30 enerji birimi/eş kare K; 152,1 milyon km Güney – Güneş’ten uzağa dönük 120 enerji birimi 8 15 enerji birimi/eş kare L; 147,1 milyon km Kuzey – Güneş’ten uzağa dönük 120 enerji birimi 8 15 enerji birimi/eş kare L; 147,1 milyon km Güney – Güneş’e dönük 120 enerji birimi 4 30 enerji birimi/eş kare a)Mevsim etiketleri yazılmadan önce tahmin ediniz. L konumundaki Kuzey Yarım Küre satırından mevsimi, mevsim adı verilmeden önce tahmin ediniz; birim yüzey enerjisi ve eksen ilişkisini kanıt gösteriniz.
- 2
Aşağıdaki veri tablosunu inceleyerek soruları yanıtlayınız.
Güney Yarım Küre'deki Bir Şehrin Yıl İçindeki Sıcaklık ve Gündüz Süresi Değişimi
K Şehri Ölçüm Sonuçları
Ay Ortalama Sıcaklık (°C) Gündüz Süresi (Saat) Aralık 24 14 Haziran 10 10 a)Güney Yarım Küre'de yer alan K şehrinde Aralık ayında yaz mevsimi yaşanmaktadır. Verilen tablodaki bilgilere dayanarak, bu şehrin 3 ay sonra (Mart ayında) hangi mevsimi yaşamaya başlayacağını ve gündüz süresinin Aralık ayına göre nasıl değişeceğini açıklayınız.
- 3
Aşağıdaki kalıtım yapıları modelini inceleyerek soruları yanıtlayınız.
Kalıtsal Yapıların İlişki Zinciri
a)Şemadaki nükleotid, gen, DNA ve kromozom ilişki zincirinde iki bağlantının doğru açıklaması verilmiştir. Yalnız Nükleotid→Gen okundaki eksik ilişkiyi, bu iki kavram arasındaki ilişkiyi belirten tek cümleyle tamamlayınız.
- 4
Aşağıda bir DNA molekülünün karşılıklı iki nükleotidini gösteren model şemasını inceleyiniz ve soruyu cevaplayınız.
DNA Çift İplikli Nükleotid Modeli
a)Modelde '?' ile belirtilen konuma DNA'daki baz eşleşmesi kuralına uygun organik bazı yerleştirip bu yapının Deoksiriboz şekeri ve karşı organik baz ile olan bağlantısını model üzerinde gösteriniz.
- 5
Aşağıdaki eksik bırakılmış DNA modeli şemasını inceleyerek yönerge doğrultusunda modeli tamamlayınız.
DNA Çift Zincir Kısmi Yapı Modeli
a)Verilen DNA şemasında 2. zincirde eksik olan nükleotidin organik bazını belirleyiniz; bu bazı Deoksiriboz şekerine bağlayarak ve 1. zincirdeki Timin bazı ile karşılıklı eşleşmesini göstererek model üzerinde çizimle tamamlayınız.
- 6
Aşağıdaki metni okuyarak soruyu cevaplayınız.
Bezelyelerde Tohum Rengi İncelemesi
Bir araştırmacı bezelye bitkilerinde tohum rengi karakterini incelerken bir bitkinin tohum rengi için 'Ss' gen çiftini taşıdığını ve tohumlarının dışarıdan sarı renkli göründüğünü belirlemiştir. Bu incelemede 'Ss' ifadesi bitkinin tohum rengiyle ilgili genetik yapısını, 'sarı tohum' ifadesi ise dış görünüşünde gözlenen özelliğini belirtmektedir.
a)Metindeki açıklamadan yararlanarak kalıtımdaki 'genotip' ve 'fenotip' kavramlarını birer cümleyle tanımlayınız.
- 7
Aşağıda bezelyelerde boy uzunluğu karakterine ait genetik bilgi ve bir çaprazlama durumu verilmiştir. Bilgileri kullanarak soruyu yanıtlayınız.
Bezelyelerde Boy Uzunluğu Çaprazlaması
Bezelyelerde uzun boy geni (U), kısa boy genine (u) baskındır. Heterozigot uzun boylu (Uu) bir bezelye bitkisi ile homozigot çekinik genotipe sahip kısa boylu (uu) bir bezelye bitkisi çaprazlanıyor.
- Baskın alel (Uzun boy):
- U
- Çekinik alel (Kısa boy):
- u
- 1. Ata bezelye genotipi:
- Uu
- 2. Ata bezelye genotipi:
- uu
a)Verilen çaprazlama sonucunda oluşabilecek yavru döllerin genotiplerini yazınız ve yavruların fenotipinde kısa boylu bezelye oluşma olasılığını yüzde (%) olarak belirtiniz.
- 8
Aşağıda bezelyelerde tohum şekli kalıtımına ilişkin genotip bilgileri ve bir çaprazlama durumu verilmiştir. Verilen bilgileri kullanarak soruyu yanıtlayınız.
Bezelyelerde Tohum Şekli Kalıtımı
Bezelyelerde düzgün tohum şekli geni (D), buruşuk tohum şekli genine (d) baskındır. Bir araştırmacı, heterozigot düzgün tohumlu bir bezelye (Dd) ile buruşuk tohumlu bir bezelyeyi (dd) çaprazlamaktadır.
a)Verilen çaprazlama sonucunda oluşabilecek yavru döllerin genotip ve fenotip oranlarını yüzde (%) olarak yazınız.
- 9
Aşağıda bezelyelerde meyve rengi kalıtımına ilişkin genotip bilgileri ve yapılan bir çaprazlama verilmiştir. Verilen bilgileri kullanarak soruyu yanıtlayınız.
Bezelyelerde Meyve Rengi Kalıtımı Çaprazlaması
Bezelyelerde yeşil meyve rengi geni (Y), sarı meyve rengi genine (y) baskındır. Homozigot baskın (saf döl) yeşil meyveli bir bezelye ile homozigot çekinik (saf döl) sarı meyveli bir bezelye çaprazlanmıştır.
- Baskın alel:
- Y (Yeşil meyve rengi)
- Çekinik alel:
- y (Sarı meyve rengi)
- 1. Ebeveyn genotipi:
- YY (Saf döl yeşil)
- 2. Ebeveyn genotipi:
- yy (Saf döl sarı)
a)Verilen çaprazlama sonucunda oluşacak birinci kuşak (F1 dölü) bezelyelerin genotipini ve fenotip oranını (yüzdesini) yazınız.