2026-2027 eğitim öğretim yılı
6. sınıflar Fen Bilimleri dersi
I. dönem 1. yazılı sınavı
- 1
Aşağıdaki gözlem ve ölçüm tablosunu inceleyerek Merkür, Mars, Jüpiter ve Satürn gezegenlerinin ayırt edici niteliklerini belirleyiniz. Bu gezegenleri tablodaki verilere dayanarak iki gruba ayırıp kendi belirleyeceğiniz bilimsel grup etiketlerini yazınız ve sınıflandırma gerekçenizi tablodaki kanıtlara dayandırarak tablodaki ilgili alanda açıklayınız.
Gezegenlerin Gözlem ve Ölçüm Verileri
Gezegen Adı Baskın Yapısal Bileşim Ortalama Yoğunluk (g/cm³) Atmosfer / Kalınlık Durumu Merkür Katı kayalar ve metal çekirdek 5.43 Çok ince gaz katmanı Mars Katı silikat kayalar ve toprak 3.93 İnce karbon dioksit atmosferi Jüpiter Yoğun hidrojen ve helyum gazı 1.33 Çok kalın gaz ve sıvı katmanları Satürn Yoğun hidrojen ve helyum gazı 0.69 Kalın gaz tabakası ve belirgin halkalar a)Verilen tabloyu kullanarak gezegenleri baskın yapısal bileşim ve yoğunluk özelliklerine göre ayırt edici niteliklerini belirleyiniz. Elde ettiğiniz grupları, kendi yazdığınız bilimsel grup etiketlerini ve kanıta dayalı gerekçenizi aşağıdaki tablo alanına eksiksiz olarak giriniz.
Grup Numarası Öğrencinin Bilimsel Grup Etiketi Gruptaki Gezegenler Kanıt ve Gerekçe - 2
Aşağıdaki veri tablosunu inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Güneş Sisteminde İncelenen Bazı Gök Cisimlerinin Fiziksel ve Yörünge Verileri
Tablo: Gök Cisimlerinin Güneş'e Uzaklık, Yoğunluk, Halka ve Yapısal Özellikleri
Gök Cismi Güneş'e Ortalama Uzaklık (AB) Ortalama Yoğunluk (g/cm³) Halka Varlığı Fiziksel Yapı Özelliği K 0,72 5,24 Yok Katı ve kayalık yüzey L 1,52 3,93 Yok Katı ve kayalık yüzey M 2,10 - 3,30 2,30 - 3,10 Yok Güneş etrafında dolanan kayaç ve metal parçacıkları kümesi N 5,20 1,33 Var Akışkan gaz ve sıvı katmanlar (Gaz devi) P 9,58 0,69 Var Akışkan gaz ve sıvı katmanlar (Gaz devi) a)Tablodaki verileri kullanarak; a) Güneş merkezde olacak biçimde K, L, M, N ve P cisimlerinin Güneş'e olan konumlarını, yörünge sıralamasını ve ait oldukları grupları (iç gezegenler, asteroit kuşağı, dış gezegenler) gösteren bilimsel bir Güneş sistemi modeli oluşturunuz. b) Modelinizde M yapısının, K-L cisimleri ile N-P cisimleri arasındaki konumlanış ilişkisini; cisimlerin Güneş'e olan uzaklıkları, yoğunlukları ve fiziksel yapı özelliklerini kanıt göstererek gerekçelendiriniz.
- 3
Hazır gölge düzeneklerini güvenli biçimde uygulayıp öğrenciye ait boş gözlem kayıtlarından bilimsel çıkarım yapınız.
İki Hazır Tutulma Gösterisinin Boş Gözlem Formu
Öğretmenin kurduğu adsız iki gölge düzeneğinde öğrenci, küre sırasını değiştirmeden düşük güçlü LED’i çalıştırıp sonucu boş forma kaydeder.
Malzemeler: düşük güçlü LED (Güneş rolü) (1), küçük mat küre (Ay rolü) (1), büyük mat küre (Dünya rolü) (1), küre tutucuları ve beyaz ekran (1 takım)
K hazır düzeneği
- Rol sırası ve kaydedilecek veri: Güneş rolü → Ay rolü → Dünya rolü; gölge hedefi ve alanı
L hazır düzeneği
- Rol sırası ve kaydedilecek veri: Güneş rolü → Dünya rolü → Ay rolü; gölge hedefi ve görünüm
- Öğretmen gözetiminde iki hazır düzeni çalıştırıp gölge hedefini ve alanını kendi boş kaydınıza yazınız. Sonra orta küreyi düzlemin biraz üstüne alıp eğik-yol sonucunu aynı kayda yazınız.
Gözlem Değer Not K: öğrencinin kendi gölge ve konum kaydı Hizalı: ________; eğik: ________ Dünya rolündeki küre: hizalı ve eğik-yol sonuçlarını öğrenci yazar. L: öğrencinin kendi gölge ve konum kaydı Hizalı: ________; eğik: ________ Ay rolündeki küre: hizalı ve eğik-yol sonuçlarını öğrenci yazar. Güvenlik: Gerçek Güneş’e bakılmaz; LED göze yöneltilmez ve öğretmen gözetimi zorunludur.
a)Gösterileri uygulayınız. Güneş ve Ay tutulmasının niteliklerini tanımlayınız; kendi topladığınız gölge ve konum verilerini yanıt alanına kaydediniz ve Güneş ile Ay tutulmasını değerlendiriniz. Ayrı olay kayıtları ve karşılaştırmadan sonra Ay yörünge düzleminin eğikliği kanıtını kullanarak “Her yeni ayda Güneş, her dolunayda Ay tutulması olur.” iddiasını değerlendiriniz.
Olay Kaydı Nitelik ve Toplanan Veri Değerlendirme - 4
Adsız iki kesitin geometrik kanıtlarından iddia-kanıt-gerekçe kaydı oluşturunuz.
İki Adsız Tutulma Kesiti ve Kanıt Bağları
a)Güneş ve Ay tutulmasının niteliklerini kesitler üzerinde tanımlayınız; aradaki cisim ve gölge hedefi verilerini yanıtınıza kaydediniz ve Güneş ile Ay tutulmasını kanıt-gerekçe bağıyla değerlendiriniz. Ayrı olay kayıtları ve karşılaştırmadan sonra Ay yörünge düzleminin eğikliği kanıtını kullanarak “Her yeni ayda Güneş, her dolunayda Ay tutulması olur.” iddiasını değerlendiriniz.
- 5
Aşağıdaki proje bilgilerini inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Tutulma Olayları İçin Bilimsel Model Tasarımı
Bir fen bilimleri dersinde öğrenciler, Ay tutulması olayını simüle eden üç boyutlu bir bilimsel model tasarlamak istemektedir. Laboratuvar ortamında kullanılmak üzere doğrusal bir optik ray ve şu üç malzeme belirlenmiştir: Işık yayan güçlü bir fener (Güneş modeli), 12 cm çapında opak büyük küre (Dünya modeli) ve 3 cm çapında opak küçük küre (Ay modeli).
- Modellenecek Olay:
- Ay Tutulması
- 1. Malzeme:
- Işık Kaynağı (Güneş)
- 2. Malzeme:
- 12 cm çapında opak küre (Dünya)
- 3. Malzeme:
- 3 cm çapında opak küre (Ay)
a)Ay tutulması olayını doğru temsil eden bir model oluşturmak için: a) Optik ray üzerinde Işık Kaynağı, 12 cm'lik küre ve 3 cm'lik kürenin soldan sağa doğru dizilim sırasını yazınız. b) Işığın yayılma özelliği ve opak cisimlerin gölge oluşturma prensibini kullanarak, tasarladığınız bu modelde Ay tutulmasının nasıl gerçekleştiğini (gölgenin kaynağını ve nereye düştüğünü) gerekçelendirerek açıklayınız. c) Tasarlanan bu modeli Güneş tutulması modeline dönüştürmek için hangi iki cismin yerinin değiştirilmesi gerektiğini ve bu yeni modelde gölgenin hangi cisim üzerine düşeceğini belirtiniz.
- 6
Eksik taslak yöntemi kuvvet kartlarıyla denetleyip doğru bileşke vektörü oluşturunuz.
Eksik Bileşke Yapılandırması Denetim Kartı
K kuvvet diski için bileşke yapılandırması tamamlanmamıştır. Kuvvet kartlarını inceleyiniz; taslak hatasını kanıtla düzeltip bileşke vektörü kendiniz oluşturunuz.
- K1 kuvvet kartı:
- P · yatay · doğu · 7 N
- K2 kuvvet kartı:
- P · yatay · doğu · 4 N
- K3 kuvvet kartı:
- P · yatay · batı · 3 N
- K4 kuvvet kartı:
- P · yatay · batı · 2 N
- Taslak yöntem:
- Zıt yönleri ayırmadan bütün büyüklükleri tek toplamda birleştirme önerisi yazılmıştır; sonuç oku çizilmemiştir.
- Öğrenciye bırakılan ürün:
- P başlangıçlı bileşke oku; doğrultu, yön ve N büyüklük etiketi öğrenci tarafından tamamlanacaktır.
a)Denetim kartındaki K1, K2, K3, K4 kuvvetlerini uygulama noktası P, yatay doğrultu, yön ve N büyüklükleriyle inceleyiniz; aralarındaki mantıksal ilişkiyi ortaya koyup taslak yöntem hatasını açıklayıp düzelterek bileşke vektörü çiziniz. Bileşke çiziminde başlangıç noktası, doğrultu, ok yönü ve büyüklük etiketinin tamamını siz oluşturunuz. Üç bağlı ürün veriniz: yön gruplarının N toplamları ve ilişki; P başlangıçlı bileşke vektörü; pozitif yön seçerek işaretli toplamla bağımsız doğrulama ve çizimle karşılaştırma.
- 7
Aynı P noktasındaki kuvvet oklarını inceleyip eksik bileşke vektörü tamamlayınız.
a)Ayrıştırılmış ok çizimindeki V1, V2, V3, V4 kuvvetlerini uygulama noktası P, dikey doğrultu, yön ve N büyüklükleriyle inceleyiniz; aralarındaki mantıksal ilişkiyi ortaya koyup boş bileşke doğrultusunda bileşke vektörü tamamlayınız. Bileşke çiziminde başlangıç noktası, doğrultu, ok yönü ve büyüklük etiketinin tamamını siz oluşturunuz. Üç bağlı ürün veriniz: yön gruplarının N toplamları ve ilişki; P başlangıçlı bileşke vektörü; pozitif yön seçerek işaretli toplamla bağımsız doğrulama ve çizimle karşılaştırma.
- 8
Ham hareket matrisinden sürat-hız özellik ve karşılaştırma listelerini oluşturunuz.
Alınan Yol–Yer Değiştirme–Zaman Ham Matrisi
Kodlu son iki sütunun kavram adları silinmiştir; bütün sayısal kayıtlar hazır ham kanıttır.
Kayıt Rota özeti Yol · yer değiştirme · zaman C kodlu ham kayıt D kodlu ham kayıt Y1 istasyon–meydan kırık rotası 140 m · 100 m Güney · 20 s alınan yol ve zamanla eşli · 7 m/s · yön alanı boş yer değiştirme ve zamanla eşli · 5 m/s · Güney Y2 köprü–durak kırık rotası 108 m · 72 m Güney · 18 s alınan yol ve zamanla eşli · 6 m/s · yön alanı boş yer değiştirme ve zamanla eşli · 4 m/s · Güney a)Ham hareket matrisini inceleyiniz. C ve D kodlarından hangisinin sürat, hangisinin hız olduğunu kanıtla belirleyiniz; sürat ve hızın özelliklerini belirleyiniz. En az iki bilimsel benzerliği ve en az iki bilimsel farklılığı yalnız bu kayıtlardan çıkarıp kendi cümlelerinizle listeleyiniz. Üç bağlı liste veriniz: özellikler ve kod eşlemesi; iki benzerlik; iki farklılık. Her listeyi görünür iki kayıtla kontrol ediniz.
Özellikler ve kod eşlemesi İki bilimsel benzerlik İki bilimsel farklılık - 9
Aşağıdaki veri tablosunda doğrusal ve kıvrımlı hareket eden iki aracın hareket özellikleri verilmiştir. Bu verileri ve sürat ile hız kavramlarının bilimsel özelliklerini kullanarak istenenleri cevaplayınız.
Araçların Hareket Verileri
Araç Hareket Türü Alınan Toplam Yol (m) Net Yer Değiştirme (m) Geçen Süre (s) K Aracı Doğrusal (Tek Yönlü) 40 40 (Doğu) 8 L Aracı Kıvrımlı / Geri Dönüşlü 50 30 (Doğu) 10 a)Tablodaki verileri ve sürat ile hız kavramlarını inceleyerek şu işlemleri yapınız: 1. Sürat ve hız kavramları arasındaki iki benzerliği listeleyiniz. 2. Sürat ve hız kavramları arasındaki iki farklılığı, tablodaki K ve L araçlarına ait verileri gerekçe göstererek açıklayınız.