2026-2027 eğitim öğretim yılı
5. sınıflar Fen Bilimleri dersi
II. dönem 2. yazılı sınavı
- 1
Aşağıdaki etiketi gizlenmiş ham kayıtları inceleyerek soruları yanıtlayınız.
Etiketi Gizlenmiş Ham Ölçüm Kayıtları
Kayıt Ham olay/ölçüm açıklaması Sayısal sonuç ve birim Belirleme yöntemi Kayıt biçimi K1 Özdeş iki kap arasında sıcaklık farkı oluştuğunda aktarılan enerji izlendi 1200 J Kontrollü kalorimetre düzeneğinde hesapla belirlendi Yalnız büyüklük değeri, yön bileşeni yok (skaler); sayısal değer ve birim K2 Sıcaklık farkı olan başka düzenekte aktarılan enerji izlendi 500 cal Kontrollü kalorimetre düzeneğinde hesapla belirlendi Yalnız büyüklük değeri, yön bileşeni yok (skaler); sayısal değer ve birim L1 Kaptaki suyun termal durumu gözlendi 25 °C Termometreyle doğrudan okundu Yalnız büyüklük değeri, yön bileşeni yok (skaler); sayısal değer ve birim L2 Diğer kaptaki termal durum gözlendi 298 K Termometreyle doğrudan okundu Yalnız büyüklük değeri, yön bileşeni yok (skaler); sayısal değer ve birim a)Kayıtlardaki özellikleri kullanarak: (a) Hangi kayıt çiftinin hangi kavrama ait olduğunu tabloya kanıtlarıyla yazınız. (b) İki kavramın kayıtlara dayanan iki benzerliğini yazınız. (c) İki kavramın kayıtlara dayanan en az iki farkını yazınız.
İstenen Kayıt kanıtıyla yanıt - 2
Aşağıda ısıca yalıtılmış bir kapta gerçekleştirilen sıvı karıştırma deneyine ait bilgileri ve ham gözlem kayıtlarını inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Farklı Sıcaklıktaki Sıvıların Karıştırılması Deneyi
Isıca yalıtılmış bir kapta başlangıç sıcaklıkları birbirinden farklı olan aynı miktardaki saf K ve L sıvıları karıştırılmış, karışımın sıcaklığı termometre ile izlenerek değişimin durduğu andaki son sıcaklık değeri ölçülmüştür.
Malzemeler: K saf sıvısı (100 mL), L saf sıvısı (100 mL), Isıca yalıtılmış kap (1 adet), Hassas termometre (2 adet)
Karışım Öncesi K Sıvısı
- Hacim: 100 mL
- Isı yalıtımı: Sağlandı -
Karışım Öncesi L Sıvısı
- Hacim: 100 mL
- Isı yalıtımı: Sağlandı -
K ve L Karışımı
- Toplam Hacim: 200 mL
- Isı yalıtımı: Sağlandı -
- K ve L sıvılarının karıştırılmadan önceki ilk sıcaklıkları termometre ile ayrı ayrı ölçülür.
- Sıvılar ısıca yalıtılmış kapta birbiriyle karıştırılır.
- Sıcaklık değişimi tamamlanıp termometredeki değer sabitlenene kadar beklenir ve karışımın son sıcaklığı ölçülür.
Gözlem Değer Not K sıvısı ilk sıcaklık ölçümü 20 °C Karıştırılmadan önceki ölçüm L sıvısı ilk sıcaklık ölçümü 60 °C Karıştırılmadan önceki ölçüm Karışımın son sıcaklık ölçümü 40 °C Sıcaklık değişiminin durduğu andaki denge sıcaklığı a)Deney verilerine göre: 1. K sıvısının ilk sıcaklığını, L sıvısının ilk sıcaklığını ve karışımın son sıcaklığını ilgili alanlara kaydediniz. 2. Sıvıların sıcaklıklarındaki değişimleri kanıt göstererek aralarında ısı alışverişi gerçekleştiğini ve ısının akış yönünü bilimsel olarak açıklayınız.
- 3
Aşağıdaki deney düzeneğini ve ham gözlem verilerini inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Farklı Sıcaklıktaki Sıvıların Karıştırılması Deneyi
Isıca yalıtılmış bir kap içerisinde başlangıç sıcaklıkları farklı olan saf X ve Y sıvıları karıştırılmış, termometre ile sıvıların ilk sıcaklıkları ve karışımın ulaştığı denge sıcaklığı ölçülmüştür.
Malzemeler: Isıca yalıtılmış kap (1 adet), Özdeş termometre (2 adet), Saf X sıvısı (100 mL) (1 adet), Saf Y sıvısı (100 mL) (1 adet)
Karışım Öncesi Başlangıç Durumu
- X sıvısı hacmi ve cinsi: 100 mL saf su mL
- Y sıvısı hacmi ve cinsi: 100 mL saf su mL
Karışım Sonrası Denge Durumu
- Yalıtım durumu: Dış ortamla ısı alışverişi engellenmiş yok
- 1. Isıca yalıtılmış kaba konulmadan önce X ve Y sıvılarının sıcaklıkları termometre ile ölçülür.
- 2. X ve Y sıvıları yalıtılmış kapta karıştırılır ve karışım bir süre beklenir.
- 3. Karışımın ulaştığı sabit son sıcaklık termometreden okunur.
Gözlem Değer Not X sıvısı ilk sıcaklık ölçümü 70 °C Karıştırılmadan önceki ilk sıcaklık Y sıvısı ilk sıcaklık ölçümü 20 °C Karıştırılmadan önceki ilk sıcaklık Karışım son sıcaklık ölçümü 45 °C Sıcaklık değişimi durduğundaki denge sıcaklığı a)1. Deneydeki ham gözlemleri kullanarak sıvıların karıştırılmadan önceki (ilk) ve karıştırıldıktan sonraki (son) sıcaklık değerlerini yanıt alanına kaydediniz. 2. Kaydettiğiniz verilerden hareketle, sıvılar arasında ısı alışverişi olup olmadığını tanımlayınız. Isı aktarımının hangi sıvıdan hangi sıvıya doğru gerçekleştiğini ve son sıcaklığa nasıl ulaşıldığını sıcaklık değişimlerini kanıt göstererek gerekçelendiriniz.
- 4
Aşağıdaki yönergeleri ve veri tablosunu kullanarak elektrik devresi şeması çiziniz, adil deney düzeneği tasarlayınız ve verileri analiz ediniz.
Elektrik Devresi Bileşen Bankası ve Gözlem Verileri
Bileşen / Ölçüm Kriteri Açıklama / Değer Bileşen Bankası 1 adet pil, 1 adet anahtar, 2 adet özdeş ampul, bağlantı kabloları Bağlantı Kuralı Tüm ampuller tek kapalı seri yol üzerinde seri bağlıdır. 1. Düzenek (1 Ampullü) Gözlem: Parlaklık yüksek, Aynı süre ve ortamda gözlem 2. Düzenek (2 Ampullü) Gözlem: Parlaklık az, Aynı süre ve ortamda gözlem a)Yaşamımızdaki Elektrik ünitesi kapsamında, elinizdeki 1 pil, 1 anahtar, 2 özdeş ampul ve bağlantı kablolarını kullanarak bir elektrik devresi tasarlayacaksınız. Sınav kâğıdı üzerindeki diyagram alanında: 1) Tüm ampullerin tek kapalı seri yol üzerinde seri bağlı olduğu kapalı devre şemasını çiziniz. 2) Bu şemaya uygun, bağımsız değişkenin 'ampul sayısı' olduğu; özdeş ampuller, pil sayısı ve gerilimi, seri bağlantı kuralı ve ölçüm kurallarının sabit tutulduğu adil deney düzeneğini ve prosedürünü tasarlayınız. 3) 1 ampullü ve 2 ampullü düzeneklere ait gözlem verilerini analiz ederek ampul sayısının parlaklığa etkisini gerekçeli olarak açıklayınız.
- 5
Aşağıdaki üç elektrik devresi düzeneğini ve lüks ölçümlerini inceleyerek istenenleri yapınız.
Masa 1 — İki Değişkenli Ampul Parlaklığı Deneyi
B/C pilleri aynı yönde seri, ampuller kapalı seri yoldadır; kablo, kapalı anahtar, ortam ışığı, 20 cm lüksmetre konumu ve 30. s okuma kuralı sabittir.
Malzemeler: Özdeş 1,5 V pil (2), Özdeş ampul-duy (2), Kablo (1 takım), Anahtar (1), Lüksmetre (1), 20 cm konum aparatı (1)
Düzenek A
- Pil / ampul / bağlantı: 1 / 1 / tek kapalı seri yol
Düzenek B
- Pil / ampul / bağlantı: 2 / 1 / aynı yönde seri piller; tek kapalı seri yol
Düzenek C
- Pil / ampul / bağlantı: 2 / 2 / aynı yönde seri piller; tek kapalı seri yol
Gözlem Değer Not A hedef ampul 40 lx 30. s B hedef ampul 80 lx 30. s C’de her ampul 40 lx 30. s a)Düzeneklerdeki bağımsız ve bağımlı değişkenleri belirleyip kontrol edilen değişkenleri yazınız. (b) A-B/B-C neden-sonuç ilişkilerini ölçümle açıklayınız. (c) Pil sayısı ve ampul sayısı için iki ayrı hipotezi lüks kanıtıyla gerekçelendiriniz.
Değişkenler ve kontroller İki neden-sonuç karşılaştırması İki ayrı hipotez ve kanıtı - 6
Aşağıdaki üç elektrik devresi düzeneğini ve lüks ölçümlerini inceleyerek istenenleri yapınız.
Masa 2 — İki Değişkenli Ampul Parlaklığı Deneyi
Düzeneklerde özdeş piller ve özdeş ampuller tek kapalı seri devrede kullanılır. Aynı kablo ve aynı anahtar kullanılır; gözlem süresi 30 saniye, ortam ışık düzeyi sabittir. Lüksmetre konumu her ampulün 20 cm karşısında sabitlenir ve okuma kuralı 30. saniyedeki lüks değerini kaydetmektir.
Malzemeler: Özdeş 1,5 V eğitim pilleri (2 adet), Özdeş ampul ve duylar (2 takım), Aynı tür bağlantı kabloları (Yeterli uzunlukta), Anahtar (1 adet), Lüksmetre (1 adet), 20 cm konum aparatı (1 adet)
Düzenek A
- Pil sayısı: 1 adet
- Ampul sayısı: 1 adet
- Bağlantı: Tek kapalı seri devre
Düzenek B
- Pil sayısı: 2 adet
- Ampul sayısı: 1 adet
- Bağlantı: Tek kapalı seri devre
Düzenek C
- Pil sayısı: 2 adet
- Ampul sayısı: 2 adet
- Bağlantı: Tek kapalı seri devre
- Her düzeneğin anahtarı kapatılır ve 30 saniye beklenir.
- Lüksmetre aynı konumda tutularak her ampul için okuma kaydedilir.
Gözlem Değer Not Düzenek A ampul parlaklığı 35 lx 30. saniye lüks okuması Düzenek B ampul parlaklığı 70 lx 30. saniye lüks okuması Düzenek C her bir ampulün parlaklığı 35 lx 30. saniye lüks okuması Güvenlik: Yalnız düşük gerilimli eğitim pilleri kullanılır.
a)Pil sayısı ve ampul sayısını bağımsız değişken, ampul parlaklığını bağımlı değişken olarak belirleyip kontrol edilen değişkenlerin tamamını yazınız. (b) A-B ve B-C düzeneklerini ayrı ayrı karşılaştırarak iki neden-sonuç ilişkisini ölçümlerle açıklayınız. (c) Pil sayısı ve ampul sayısı için iki ayrı hipotez kurup her hipotezi ilgili lüks kanıtıyla gerekçelendiriniz.
Değişkenler ve kontroller İki neden-sonuç karşılaştırması İki ayrı hipotez ve kanıtı - 7
Tabloda verilen evsel atıkların özelliklerini inceleyerek soruları cevaplayınız.
Evsel Atık Örnekleri ve Yeniden İşlenebilirlik Özellikleri
Bir evden toplanan 4 farklı atık örneğinin yapısal özellikleri ve tesislerdeki işlenme durumları
Atık Numarası Atık Maddenin Adı Mevcut Durumu ve Yapısı Tesislerdeki Yeniden İşlenebilirlik Özelliği 1 Cam Şişe Parçaları Temiz, renksiz cam parçaları Yüksek sıcaklıkta eritilerek hiçbir kalite kaybı olmadan yeni cam kaplara dönüştürülebilir. 2 Kırık Porselen Tabak İnorganik pişmiş kil ve seramik yapıda Cam ve metal geri dönüşüm fırınlarında erimez; eritilip yeniden porselen veya cam hammaddeye dönüştürülemez. 3 Temiz Plastik Su Şişesi Kalıntısız, şeffaf PET polimer Kırılarak granül hâline getirilir, eritilip yeniden plastik ambalaj ve tekstil liflerine dönüştürülebilir. 4 Yağlı Kâğıt Peçete Yoğun yemek yağı ve salça emmiş organik lifler Üzerindeki yağ liflerin ayrışmasını engeller; suyla hamurlaştırılamaz ve yeni kâğıt ürününe dönüştürülemez. a)Tablodaki 1, 2, 3 ve 4 numaralı atıkları inceleyiniz: 1. Bu atıkları iki ayrı gruba ayırıp her grup için uygun birer 'Grup Etiketi' (kategori adı) yazınız. 2. Her gruptaki atık numaralarını belirtiniz ve tablodaki işlenebilirlik verilerine dayanarak sınıflandırma gerekçenizi açıklayınız.
Grup Etiketi Atık Numaraları Sınıflandırma Gerekçesi (Tablo Kanıtları) - 8
Aşağıdaki veri tablosunu inceleyerek soruları yanıtlayınız.
1000 kg Kağıt Üretiminde Kaynak Tüketim Kayıtları
Üretim Yöntemi Kesilen Ağaç (Adet) Su Tüketimi (L) Elektrik (kWh) Ham Selüloz Üretimi 17 32000 4100 Geri Dönüşüm Üretimi 0 7000 1800 a)Tablodaki verileri kullanarak; a) Geri dönüşümün hammadde (ağaç) tüketimi üzerindeki niteliğini tanımlayınız. b) Su ve elektrik tüketimi verilerini kaydedip karşılaştırarak geri dönüşümün kaynakların etkili kullanımı açısından önemine yönelik bilimsel çıkarımda bulununuz ve tablodaki sayısal verilerle gerekçelendiriniz.