2026-2027 eğitim öğretim yılı
5. sınıflar Fen Bilimleri dersi
II. dönem 1. yazılı sınavı
- 1
Aşağıdaki ham kaynak kayıtlarını inceleyerek istenenleri yapınız.
Destek ve Hareket Sistemi Sağlığı İçin Ham Kaynak Kayıtları
Kaynak Kaynak künyesi Ham içerik K1 Hastane fizyoterapi birimi bilgilendirme kartı (kurum yayını, 2026 tarihli) Kalsiyum içeren besinler kemik gelişimini destekler; uzun süre hareketsiz oturmak kasları zayıflatır. K2 Beslenme dersi öğretmeniyle görüşme notu (5 Nisan erişim kaydı) Kalsiyum içeren süt ürünleri kemikleri güçlendirir; dik oturmak omurgayı korur. K3 Sosyal medyada kaynak belirtilmeyen paylaşım (tarih bilgisi yok) Kemikler için beslenmenin önemi yoktur; yalnız uyku yeterlidir. a)Tablodaki kayıtlardan uygun araçları belirleyip seçiniz; seçtiğiniz kaynak kayıtlarını kullanarak destek ve hareket sisteminin sağlığı hakkında bilgi bulunuz; bulduğunuz bilgiyi iki bağımsız kaynağı çapraz doğrulayarak kontrol ediniz ve doğrulanan öneriyi sınırıyla birlikte tabloya kaydediniz.
Seçilen kaynaklar ve bulunan ham bilgi İki bağımsız kaynakla çapraz doğrulama Kaydedilen öneri ve sınırı - 2
Aşağıdaki deney düzeneklerini, prosedürleri ve gözlem sonuçlarını dikkatle inceleyiniz.
Işığın Yayılma Yönü ve Yolu Deneyleri
Karanlık bir odada noktasal bir ışık kaynağının yayılma özelliklerini incelemek amacıyla iki ayrı deney düzeneği kurulmuştur.
Malzemeler: Noktasal ışık kaynağı (1 adet), Küresel cam kabuk (iç yüzeyi aydınlanma detektörlü) (1 adet), Delikli üç karton levha (A, B, C) ve hareketli stant (1 takım)
Düzenek 1 (Her Yönde Yayılma)
- Kaynak: Noktasal lamba -
- Dedektör: Küresel kabuk (üst, alt ve yan iç yüzeyler) -
Düzenek 2 (Doğrusal Yol)
- Kaynak: Noktasal lamba -
- Levhalar: A, B, C delikli levhalar -
- 1. Düzenek 1'de noktasal ışık kaynağı küresel kabuğun tam merkezine yerleştirilir ve kabuğun iç yüzeyinin her bölgesindeki aydınlanma gözlemlenir.
- 2. Düzenek 2'de üç delikli levha (A, B, C) aralarında eşit mesafe olacak şekilde aynı doğrultuda yan yana dizilir ve ışığın karşı duvardaki hedef noktaya ulaşıp ulaşmadığı gözlemlenir. Ardından orta levha (B) sağa doğru kaydırılarak gözlem tekrarlanır.
Gözlem Değer Not Düzenek 1 Gözlemi Küresel kabuğun üst, alt ve yan tüm iç yüzeyleri - Işık kaynağı açıldığında küresel kabuğun iç yüzeyinin tamamının eşit şekilde aydınlandığı kaydedilmiştir. Düzenek 2 Gözlemi (Aynı Hizadayken) Hedef noktada aydınlık daire oluştu - Levha delikleri aynı hizadayken ışığın karşı duvardaki hedefe ulaştığı kaydedilmiştir. Düzenek 2 Gözlemi (Orta Levha Kaydırıldığında) Hedef nokta karanlık kaldı - B levhası sağa kaydırıldığında ışığın karşı duvara ulaşmadığı kaydedilmiştir. a)Düzenek 1 ve Düzenek 2'ye ait gözlem verilerini kaydediniz ve ışığın her yönde doğrusal bir yol izleyerek yayıldığını açıklayınız.
- 3
Aşağıdaki deney düzeneklerini ve gözlem sonuçlarını inceleyerek soruları cevaplayınız.
Işığın Yayılma Yönü ve Yolu Deneyi
Karanlık bir odada noktasal bir ışık kaynağının yayılma özelliklerini incelemek amacıyla iki ayrı deney düzeneği kurulmuştur.
Malzemeler: Noktasal Lamba (1 adet), Küresel Detektör Kabuğu (İç Yüzeyi Işığa Duyarlı) (1 adet), Ortasında Delik Bulunan Levha (3 adet), Noktasal Hedef Ekranı (1 adet)
Düzenek 1: Küresel Kabuk
- Işık Kaynağı Konumu: Merkez
- Detektör Yüzeyi: Üst, alt ve yan tüm iç yüzey
Düzenek 2: Delikli Levhalar
- Levha Dizilimi: 3 levha aralarında eşit mesafe ile aynı eksende
- Orta Levha Durumu: Deney 2A: Hizalı, Deney 2B: Sağa kaydırılmış
- Düzenek 1'de noktasal lamba küresel kabuğun merkezine yerleştirilir ve ışık açılır.
- Düzenek 2'de üç delikli levha aynı eksende hizalanarak arkaya hedef ekran konulur (2A), ardından orta levha yatay olarak sağa kaydırılır (2B).
Gözlem Değer Not Düzenek 1 Gözlemi Küresel kabuğun üst, alt ve tüm yan iç yüzeyleri tamamen aydınlanır bölge Kaynak çevresindeki her yönde ışık tespit edilmiştir. Düzenek 2A Gözlemi Hedef ekran üzerinde ışık lekesi görülür durum Üç delik aynı hizadayken ışık karşıya ulaşır. Düzenek 2B Gözlemi Hedef ekran karanlık kalır durum Orta levha kaydırıldığında ışık karşıya ulaşamaz. a)Yukarıdaki deney düzeneklerini ve gözlem sonuçlarını inceleyerek gözlem verilerini kaydediniz ve ışığın her yönde doğrusal bir yol izleyerek yayıldığını açıklayınız.
- 4
Aşağıdaki deney gözlem tablosunu inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Farklı Levhaların Işık ve Görüntü Testi Gözlem Tablosu
Karanlık bir ortamda özdeş ışık kaynağı ve arkasındaki nesne önüne yerleştirilen K, L, M ve N levhalarına ait ham gözlem sonuçları:
Levha Karşı Tarafa Işık Geçiş Durumu Levha Arkasındaki Nesnenin Görünürlüğü K levhası Işığın neredeyse tamamını karşı tarafa geçirir. Arkasındaki nesne tamamen ve net olarak görünür. L levhası Işığın karşı tarafa geçmesine hiç izin vermez. Arkasındaki nesne hiçbir şekilde görünmez. M levhası Işığın yalnızca bir kısmını karşı tarafa geçirir. Arkasındaki nesne şekil olarak seçilir ancak bulanık görünür. N levhası Işığın neredeyse tamamını karşı tarafa geçirir. Arkasındaki nesne tamamen ve net olarak görünür. a)Tablodaki gözlem verilerinden yararlanarak; 1) K, L, M ve N levhalarını ışığı geçirme durumlarına göre niteliklerini belirleyip gruplandırınız ve her gruba bilimsel kavram etiketini (Saydam / Yarı saydam / Opak) yazınız. 2) Yaptığınız bu gruplandırma ve etiketlemeyi, tablodaki ham gözlem kanıtlarına dayanarak gerekçelendiriniz.
- 5
Aşağıdaki deney düzeneğini ve ham gözlem verilerini inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Farklı Levhaların Işık İletim Testi
Karanlık bir odada sabit bir el feneri önüne sırasıyla K, L, M ve N levhaları yerleştirilerek levhaların arkasında oluşan aydınlanma ve arkadaki desenin görünürlüğü test edilmiştir.
Malzemeler: El feneri (1 adet), K, L, M, N levhaları (4 adet), Desenli test kartı (1 adet), Işık sensörlü ekran (1 adet)
Düzenek 1 (K Levhası)
- Test edilen malzeme: K levhası -
- Işık kaynağı uzaklığı: 30 cm
Düzenek 2 (L Levhası)
- Test edilen malzeme: L levhası -
- Işık kaynağı uzaklığı: 30 cm
Düzenek 3 (M Levhası)
- Test edilen malzeme: M levhası -
- Işık kaynağı uzaklığı: 30 cm
Düzenek 4 (N Levhası)
- Test edilen malzeme: N levhası -
- Işık kaynağı uzaklığı: 30 cm
- El feneri yakılarak sırasıyla K, L, M ve N levhalarının arkasındaki ekrana düşen ışık ve desenin görünümü kaydedilir.
Gözlem Değer Not Düzenek 1 Ham Gözlem Işığın tamamına yakını karşıya geçti, arkadaki desen net ve belirgin şekilde görüldü. - K levhası testi Düzenek 2 Ham Gözlem Işık karşı tarafa hiç geçmedi, arkasındaki desen hiçbir şekilde görülemedi ve arkasında koyu bir gölge oluştu. - L levhası testi Düzenek 3 Ham Gözlem Işığın sadece bir kısmı karşıya geçti, arkadaki desen bulanık ve kısmen görüldü. - M levhası testi Düzenek 4 Ham Gözlem Işık karşı tarafa hiç geçmedi, arkasındaki desen hiçbir şekilde görülemedi ve arkasında koyu bir gölge oluştu. - N levhası testi Güvenlik: Işık kaynağına doğrudan ve uzun süre bakmayınız.
a)Deneydeki ham gözlem sonuçlarından yararlanarak: 1) K, L, M ve N maddelerinin ışığı geçirme niteliklerini (özelliklerini) belirleyiniz. 2) Bu niteliklere göre maddeleri ayrıştırıp gruplandırınız ve her bir gruba uygun bilimsel sınıf etiketini (saydam, yarı saydam, opak/saydam olmayan) veriniz. 3) Yaptığınız sınıflandırmayı deneydeki ham gözlem verilerine dayanarak gerekçelendiriniz.
- 6
Aşağıdaki kontrollü deney düzeneklerini ve ham gözlem verilerini inceleyerek adımları tamamlayınız.
Opak Cismin Işık Kaynağına Mesafesinin Tam Gölge Boyuna Etkisi
Karanlık bir ortamda aynı doğrusal optik eksen üzerinde özdeş noktasal ışık kaynakları, 6 cm yüksekliğinde özdeş opak silindirler ve sabit konumdaki beyaz perdeler kullanılarak iki deney düzeneği kurulmuştur. Işık kaynağı ile perde arasındaki toplam mesafe her iki düzenekte de 60 cm olarak sabit tutulmuştur.
Malzemeler: Noktasal Işık Kaynağı (2 adet özdeş), Opak Silindir (6 cm boyunda) (2 adet özdeş), Beyaz Perde (2 adet özdeş)
Düzenek 1
- Işık Kaynağı Türü: Özdeş noktasal ışık kaynağı
- Opak Cisim Türü ve Boyu: 6 cm
- Işık Kaynağı - Opak Cisim Mesafesi: 20 cm
- Işık Kaynağı - Perde Mesafesi: 60 cm
- Hizalama: Aynı doğrusal eksende
Düzenek 2
- Işık Kaynağı Türü: Özdeş noktasal ışık kaynağı
- Opak Cisim Türü ve Boyu: 6 cm
- Işık Kaynağı - Opak Cisim Mesafesi: 30 cm
- Işık Kaynağı - Perde Mesafesi: 60 cm
- Hizalama: Aynı doğrusal eksende
- Özdeş noktasal ışık kaynağı, 6 cm yüksekliğindeki opak cisim ve beyaz perde aynı doğrultuda hizalanır.
- Işık kaynağı ile perde arasındaki toplam uzaklık her iki düzenekte de 60 cm'de sabit tutulur.
- Düzenek 1'de opak cisim ışık kaynağından 20 cm uzağa, Düzenek 2'de ise 30 cm uzağa yerleştirilir.
- Perdede oluşan tam gölgelerin yükseklikleri ölçülerek ham gözlem verisi olarak kaydedilir.
Gözlem Değer Not Düzenek 1 Tam Gölge Ölçümü 18 cm Perdede oluşan tam gölgenin düşey boyu 18 cm ölçüldü. Düzenek 2 Tam Gölge Ölçümü 12 cm Perdede oluşan tam gölgenin düşey boyu 12 cm ölçüldü. Güvenlik: Işık kaynağına doğrudan ve göz mesafesinden uzun süre bakmayınız.
a)Verilen deney düzeneklerini ve ham gözlem verilerini inceleyerek aşağıdaki adımları yanıtlayınız: 1. Tam gölgenin niteliğini tanımlayınız. 2. Düzenek 1 ve Düzenek 2 için elde edilen tam gölge boyu verilerini kaydediniz. 3. Deneydeki sabit tutulan ve değiştirilen değişkenleri dikkate alarak opak cisim ile ışık kaynağı arasındaki mesafenin tam gölge boyuna etkisini, elde edilen verilerle gerekçelendirerek açıklayınız.
- 7
Aşağıdaki kontrollü deney düzeneklerini ve ham gözlem verilerini inceleyerek soruları yanıtlayınız.
Opak Cisim ile Perde Arasındaki Mesafenin Tam Gölge Boyuna Etkisi
Karanlık bir ortamda, aynı doğrultu üzerinde özdeş noktasal ışık kaynakları ve 8 cm yüksekliğindeki özdeş opak küpler kullanılarak iki farklı deney düzeneği kurulmuş ve beyaz perdelerde oluşan tam gölgeler gözlemlenmiştir.
Malzemeler: Noktasal ışık kaynağı (2 adet), 8 cm yüksekliğinde opak küp (2 adet), Beyaz perde (2 adet), Metre / Cetvel (2 adet)
Düzenek 1
- Işık kaynağı - Opak cisim mesafesi: 20 cm
- Opak cisim - Perde mesafesi: 20 cm
- Opak cisim yüksekliği: 8 cm
Düzenek 2
- Işık kaynağı - Opak cisim mesafesi: 20 cm
- Opak cisim - Perde mesafesi: 40 cm
- Opak cisim yüksekliği: 8 cm
- 1. Karanlık ortamda ışık kaynağı, opak cisim ve perde aynı doğrultuda hizalanır.
- 2. Işık kaynağı ile opak cisim arasındaki mesafe her iki düzenekte 20 cm olarak sabit tutulur.
- 3. Düzenek 1'de cisim ile perde arası 20 cm, Düzenek 2'de 40 cm olarak ayarlanır.
- 4. Perdeler üzerinde oluşan tam gölgelerin boyları cetvelle ölçülerek kaydedilir.
Gözlem Değer Not Düzenek 1 Ham Gözlemi 16 cm Perdede kenarları net, 16 cm boyunda karanlık tam gölge alanı oluştu. Düzenek 2 Ham Gözlemi 24 cm Perdede kenarları net, 24 cm boyunda karanlık tam gölge alanı oluştu. Güvenlik: Işık kaynaklarına doğrudan ve uzun süre bakmayınız.
a)Verilen deneyden yararlanarak aşağıdaki adımları tamamlayınız: 1. Tam gölgenin niteliğini (oluşum özelliğini) tanımlayınız. 2. Düzenek 1 ve Düzenek 2'ye ait cisim-perde mesafesi ile perdede ölçülen tam gölge boyu verilerini kaydediniz. 3. Işık kaynağı-cisim mesafesi sabitken, cisim ile perde arasındaki mesafenin tam gölge boyuna etkisini deneydeki sayısal verileri kanıt göstererek açıklayınız.
- 8
Aşağıdaki tabloda üç farklı saf madde numunesinin sıkıştırılabilme durumları, şekil-hacim koruma özellikleri ve tanecik hareket gözlemleri verilmiştir. Verilen bulguları inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Üç Farklı Madde Numunesinin Fiziksel ve Mikroskobik Davranış Gözlemleri
Tablo: Numunelerin hacimsel değişim, akışkanlık ve tanecik hareket bulguları
Madde Numunesi Pistonla Sıkıştırılma Durumu Şekil ve Akışkanlık Özelliği Tanecik Hareket Türü Gözlemi Numune K Hacmi çok büyük oranda küçülür (kolayca sıkışır). Bulunduğu kabın her tarafına yayılır, belirli bir şekli ve hacmi yoktur. Titreşim, öteleme ve dönme hareketleri (serbest hareket) Numune L Hacminde belirgin bir değişim gözlenmez (sıkıştırılamaz kabul edilir). Konulduğu kabın şeklini alır, akışkandır, belirli bir hacmi vardır. Titreşim, öteleme ve dönme hareketleri (tanecikler birbiri üzerinden kayar) Numune M Hacminde belirgin bir değişim gözlenmez (sıkıştırılamaz kabul edilir). Belirli bir şekli ve hacmi vardır, akışkan değildir. Yalnızca titreşim hareketi a)Tablodaki gözlem verilerini kullanarak; 1. Her bir numunenin tanecikler arası boşluk miktarı (yok denecek kadar az / az / çok fazla) ve tanecik hareketlilik niteliğini belirleyiniz. 2. Belirlediğiniz bu nitelikleri kanıt göstererek Numune K, L ve M'yi 'Katı', 'Sıvı' ve 'Gaz' grupları altında etiketleyip gerekçesiyle sınıflandırınız.
- 9
Aşağıdaki deney senaryosunu, düzenek bilgilerini ve ham gözlem kayıtlarını inceleyerek soruları cevaplayınız.
Farklı Sıcaklıktaki Sıvıların Karıştırılması Deneyi
Isıca yalıtılmış bir kapta farklı sıcaklıklardaki eşit hacimli saf A ve B sıvıları karıştırılarak sıcaklık değişimleri termometre ile gözlemlenmiştir.
Malzemeler: Isıca yalıtılmış kap (1 adet), Termometre (2 adet), Saf A sıvısı (60 °C) (100 mL), Saf B sıvısı (20 °C) (100 mL)
Düzenek 1: Karışım Öncesi
- A sıvısı sıcaklığı: 60 °C
- B sıvısı sıcaklığı: 20 °C
Düzenek 2: Karışım Sonrası
- Ortam durumu: Yalıtılmış kapta karıştırıldı -
- 1. Başlangıçta 60 °C sıcaklıktaki A sıvısı ile 20 °C sıcaklıktaki B sıvısı ısıca yalıtılmış kaba aktarılır.
- 2. Karışımın sıcaklığı termometre ile takip edilir ve sıcaklık sabitlenene kadar beklenerek son değer kaydedilir.
Gözlem Değer Not Düzenek 1 ham gözlem kaydı A sıvısı sıcaklığı 60 °C, B sıvısı sıcaklığı 20 °C olarak okundu. °C Sıvıların karışım öncesi ilk sıcaklıkları. Düzenek 2 ham gözlem kaydı Karışımın son sıcaklığı 40 °C'de sabit kaldı. °C Sıcaklık değişimi durdu ve denge sağlandı. Güvenlik: Sıcak sıvılarla çalışırken koruyucu eldiven kullanılmalı ve sıvılar dikkatle aktarılmalıdır.
a)Verilen deney verilerini kullanarak aşağıdaki maddeleri yanıtlayınız: a) Sıvıların karıştırılmadan önceki ilk sıcaklıklarını ve karışım oluştuktan sonraki son sıcaklığı kaydediniz. b) Sıcaklık değişimlerini kanıt göstererek sıvılar arasında ısı alışverişi olup olmadığını ve ısının akış yönünü gerekçesiyle açıklayınız. c) Karışım sonucunda sıvıların ulaştığı durumu ısı alışverişinin tamamlanması açısından değerlendiriniz.