2026-2027 eğitim öğretim yılı
5. sınıflar Fen Bilimleri dersi
I. dönem 1. yazılı sınavı
- 1
Aşağıdaki modelde Ay'ın iki farklı tarihte Dünya etrafındaki konumu, üzerindeki Krater K işaretinin sabit yıldız referansına göre yönelim açıları gösterilmiştir. Tablodaki alanları modeldeki verilere göre doldurunuz.
Ay'ın Hareketleri ve Yüzey Gözlem Modeli
a)Ay modelindeki görünür yüzey niteliğini tanımlayınız; iki tarihli yönelim ve konum verilerini tek kayıt alanına yazınız ve kaydettiğiniz verileri birlikte değerlendirerek dönme-dolanma çıkarımınızı belirtiniz.
Görünür yüzey niteliği ve iki hareketin ham veri kaydı Birlikte değerlendirme/dönme-dolanma çıkarımı - 2
Verilen modeldeki verileri inceleyerek istenen adımları tamamlayınız.
Ay'ın Konum, Yüzey İşareti ve Referans Açısı Modeli
a)Ay modelindeki görünür yüzey niteliğini tanımlayınız; iki tarihli yönelim ve konum verilerini tek kayıt alanına yazınız ve kaydettiğiniz verileri birlikte değerlendirerek dönme-dolanma çıkarımınızı belirtiniz.
Görünür yüzey niteliği ve iki hareketin ham veri kaydı Birlikte değerlendirme/dönme-dolanma çıkarımı - 3
Aşağıdaki veri tablosunda Ay'ın Dünya etrafındaki dolanımı sırasında kaydedilen başlangıç ve yeni gözlem kanıtları yer almaktadır.
Ay Evreleri Gözlem Kanıtları
Gözlem günlerine göre ayrım açısı ve görünür aydınlık tablosu
Kanıt Aşaması Gün Güneş-Dünya-Ay Ayrım Açısı (°) Dünya’dan Görünen Aydınlık Oran Ham Gözlem Kaydı Başlangıç kanıtı 0 0 %0 Ay'ın Güneş'e bakan yüzü aydınlık, Dünya'ya bakan yüzü tamamen karanlık. Başlangıç kanıtı 14 180 %100 Ay'ın Dünya'ya bakan yüzü tamamen aydınlık. Yeni kanıt 7 90 %50 Ay'ın Dünya'ya bakan yüzünün yarısı aydınlık. Yeni kanıt 21 90 %50 Ay'ın Dünya'ya bakan yüzünün yarısı aydınlık. a)Başlangıç kanıtı satırlarını kullanarak Güneş-Dünya-Ay ilişkilerini gösteren ilk modelinizi oluşturunuz; ardından Yeni kanıt satırlarına göre aynı modeli Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay ve Son Dördün konumlarını içerecek biçimde geliştiriniz ve eklediğiniz konumları görünür gün-açı-aydınlık verileriyle gerekçelendiriniz.
- 4
Tabloda verilen başlangıç verilerini ve yeni gözlem kanıtlarını inceleyerek soruları cevaplayınız.
Güneş, Dünya ve Ay Sistemi Kanıt Tablosu
Güneş, Dünya ve Ay sistemine ait başlangıç ölçümleri ve yeni gözlem kayıtları
Kanıt Türü Gök Cismi / Sistem Gözlem ve Ölçüm Kaydı Başlangıç kanıtı Hacimsel büyüklük Yaklaşık hacim oranı (Ay=1): Güneş=64.000.000; Dünya=49; Ay=1 Başlangıç kanıtı Dolanma hareketi Dünya Güneş'in etrafında dolanır; Ay Dünya'nın etrafında dolanır. Yeni kanıt Güneş (Leke gözlemi) 1. Gün: Güneş lekesi doğu kenarında; 7. Gün: Aynı leke merkezde; 14. Gün: Leke batı kenarında. Yeni kanıt Dünya (Gözlem noktası takibi) 12.00: Seçilen şehir Güneş ışığını doğrudan alıyor; 24.00: Şehir karanlık tarafta kalıyor; ertesi gün 12.00: Şehir yeniden Güneş ışığını doğrudan alıyor. Yeni kanıt Ay (Krater yönelimi) 1. Konum: Belirlenen krater doğrudan Dünya'ya bakıyor; yörüngede dolanıp karşı konuma geçtiğinde 2. Konum: Aynı krater yine doğrudan Dünya'ya bakıyor. a)Tablodaki verilerden yararlanarak: 1) Başlangıç kanıtlarındaki hacimsel büyüklük oranları ile dolanma ilişkilerini gösteren ilk modelinizi açıklayarak öneriniz. 2) Yeni kanıt kayıtlarındaki verilerden Güneş, Dünya ve Ay'ın hareketlerine ilişkin çıkarım yaparak modelinizi bu yeni kanıtlara göre nasıl geliştireceğinizi belirtiniz.
- 5
Askı kuvveti ölçüm istasyonundaki dinamometre modelini inceleyerek aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
Askı kuvveti ölçüm istasyonu
a)Kuvvetin büyüklüğünün ölçülebilir bir nitelik olduğunu tanımlayınız; görünür dinamometre aralığındaki eşit bölmelerden bir bölmenin değerini hesaplayınız ve ibreyi okuyarak kuvvetin büyüklüğünü Newton (N) birimiyle yazınız.
- 6
Aşağıdaki mıknatıs etkileşim kuvveti kayıt düzeneğindeki dinamometre modelini inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Mıknatıs etkileşim kuvveti kayıt düzeneği
a)Kuvvetin büyüklüğünün ölçülebilir bir nitelik olduğunu tanımlayınız; görünür dinamometre aralığındaki eşit bölmelerden bir bölmenin değerini hesaplayınız ve ibreyi okuyarak kuvvetin büyüklüğünü Newton (N) birimiyle yazınız.