2026-2027 eğitim öğretim yılı
5. sınıflar Fen Bilimleri dersi
I. dönem 1. yazılı sınavı
- 1
Aşağıdaki iki bağımsız Güneş veri kaynağını ve yönergeyi inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Bahar dönemi iki kaynaklı Güneş araştırma kartı
Gözlem kuralı: Her iki görsel gösterimde doğu yönü sol taraf, batı yönü sağ taraftır.
Kaynak A — okul gözlemevi tayf günlüğü
- Hidrojen ve helyum tayf ham kaydı: H 656,3 nm ve He I 667,8 nm nm
- Güneş lekesi tarihli doğu-batı ham konumları: 12 Mart: 11° doğu, 14 Mart: 1° doğu derece
Kaynak B — bölgesel teleskop veri tabanı
- Hidrojen ve helyum tayf ham kaydı: H 656,3 nm ve He I 667,8 nm nm
- Güneş lekesi tarihli doğu-batı ham konumları: 18 Nisan: 7° doğu, 20 Nisan: 5° batı derece
Gözlem Değer Not Genel kural notu Doğu sol, batı sağ - Ham konum izleme kuralı a)Güneş’in yapısı ve dönme hareketi için uygun araç veya kaynakları belirleyiniz; seçtiğiniz araçları kullanarak görünür ham veriden bilgiyi bulunuz, iki bağımsız kayıtla çapraz doğrulayınız ve doğrulanan bilgiyi boş tabloya yazıp kaydediniz.
Araç kullanımı, ham bilgi, iki kaynakla doğrulama ve kayıt - 2
Aşağıdaki modelde Ay'ın iki farklı tarihte Dünya etrafındaki konumu, üzerindeki Krater K işaretinin sabit yıldız referansına göre yönelim açıları gösterilmiştir. Tablodaki alanları modeldeki verilere göre doldurunuz.
Ay'ın Hareketleri ve Yüzey Gözlem Modeli
a)Ay modelindeki görünür yüzey niteliğini tanımlayınız; iki tarihli yönelim ve konum verilerini tek kayıt alanına yazınız ve kaydettiğiniz verileri birlikte değerlendirerek dönme-dolanma çıkarımınızı belirtiniz.
Görünür yüzey niteliği ve iki hareketin ham veri kaydı Birlikte değerlendirme/dönme-dolanma çıkarımı - 3
Verilen modeldeki verileri inceleyerek istenen adımları tamamlayınız.
Ay'ın Konum, Yüzey İşareti ve Referans Açısı Modeli
a)Ay modelindeki görünür yüzey niteliğini tanımlayınız; iki tarihli yönelim ve konum verilerini tek kayıt alanına yazınız ve kaydettiğiniz verileri birlikte değerlendirerek dönme-dolanma çıkarımınızı belirtiniz.
Görünür yüzey niteliği ve iki hareketin ham veri kaydı Birlikte değerlendirme/dönme-dolanma çıkarımı - 4
Aşağıdaki veri tablosunda Ay'ın hareketine ilişkin başlangıç ve yeni gözlem kanıtları verilmiştir. Bu kanıtları kullanarak modelleme basamaklarını tamamlayınız.
Ay Evreleri Gözlem Kanıtları Tablosu
Ay'ın Yörünge Hareketi Sırasındaki Açısal ve Görünür Aydınlık Değerleri
Kanıt Aşaması Gün Güneş-Dünya-Ay Ayrım Açısı (°) Dünya’dan Görünen Aydınlık Oran Ham Gözlem Kaydı Başlangıç kanıtı 0 0 %0 Ay gökyüzünde karanlık / Dünya'dan aydınlık yüzeyi görülmüyor Başlangıç kanıtı 14 180 %100 Ay'ın Dünya'ya bakan yüzü tamamen aydınlık Yeni kanıt 7 90 %50 Ay'ın Dünya'ya bakan yüzeyinin yarısı aydınlık görülüyor Yeni kanıt 21 90 %50 Ay'ın Dünya'ya bakan yüzeyinin yarısı aydınlık görülüyor a)Başlangıç kanıtı satırlarını kullanarak Güneş-Dünya-Ay ilişkilerini gösteren ilk modelinizi oluşturunuz; ardından Yeni kanıt satırlarına göre aynı modeli Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay ve Son Dördün konumlarını içerecek biçimde geliştiriniz ve eklediğiniz konumları görünür gün-açı-aydınlık verileriyle gerekçelendiriniz.
- 5
Aşağıdaki veri tablosunda Ay'ın evrelerine ilişkin kanıt aşamaları, gözlem günleri, Güneş-Dünya-Ay ayrım açıları, Dünya'dan görünen aydınlık oranları ve ham gözlem kayıtları verilmiştir. Bu verilerden yararlanarak istenen modelleme basamaklarını gerçekleştiriniz.
Ay Gözlem Verileri ve Kanıt Aşamaları
Kanıt Aşaması Gün Güneş-Dünya-Ay Ayrım Açısı (°) Dünya’dan Görünen Aydınlık Oran Ham Gözlem Kaydı Başlangıç kanıtı 0 0 %0 Yeni Ay gözlemi Başlangıç kanıtı 14 180 %100 Dolunay gözlemi Yeni kanıt 7 90 %50 İlk Dördün gözlemi Yeni kanıt 21 90 %50 Son Dördün gözlemi a)Başlangıç kanıtı satırlarını kullanarak Güneş-Dünya-Ay ilişkilerini gösteren ilk modelinizi oluşturunuz; ardından Yeni kanıt satırlarına göre aynı modeli Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay ve Son Dördün konumlarını içerecek biçimde geliştiriniz ve eklediğiniz konumları görünür gün-açı-aydınlık verileriyle gerekçelendiriniz.
- 6
Aşağıdaki tablo verilerini kullanarak önce başlangıç kanıtlarına dayalı Güneş-Dünya-Ay modelini tasarlayınız, ardından yeni ham kanıtları inceleyerek modelinizi geliştiriniz ve gerekçenizi yazınız.
Güneş, Dünya ve Ay Modeli Geliştirme Verileri
Gözlem / Kanıt Türü Gök Cisimleri Verilen Veriler ve Ham Gözlem Kayıtları Başlangıç Kanıtı - Boyutlar Güneş, Dünya, Ay Yaklaşık hacim oranı (Ay=1): Güneş=64.000.000; Dünya=49; Ay=1 Başlangıç Kanıtı - Dolanma Dünya, Ay Dünya Güneş etrafında dolanır; Ay Dünya etrafında dolanır. Yeni Kanıt - Güneş Ham Kaydı Güneş 08:00 Kaydı: Yüzeyindeki X lekesi sol kenarda. 20:00 Kaydı: X lekesi sağa doğru ilerlemiş. Yeni Kanıt - Dünya Ham Kaydı Dünya 08:00 Kaydı: Kıtalar üst kısımda. 20:00 Kaydı: Kıtalar doğuya doğru dönmüş, yeni bölgeler görünür. Yeni Kanıt - Ay Ham Kaydı Ay 1. Gözlem: Ay üzerindeki krater grubu hep Dünya'ya bakan yüzde. 5. Gözlem: Ay Dünya etrafında bir tur attığında aynı krater grubu yine Dünya'ya dönük kalmıştır. a)Tablodaki başlangıç kanıtlarını kullanarak hacim oranlarını (64.000.000:49:1) ve dolanma ilişkilerini içeren ilk modelinizi kurunuz. Ardından yeni kanıt satırlarındaki ham gözlem kayıtlarını inceleyerek Güneş, Dünya ve Ay'ın kendi eksenleri etrafındaki dönme hareketlerini modele ekleyip modelinizi geliştiriniz. Gözlem kayıtları ile eklenen hareketler arasındaki bağı gerekçelendiriniz.
- 7
Güneş, Dünya ve Ay sistemine ait kanıt tablosundaki verileri inceleyerek soruları cevaplayınız.
Güneş, Dünya ve Ay Sistemi Bilimsel Kanıt Tablosu
Güneş, Dünya ve Ay sistemine ait başlangıç kanıtları ve yeni gözlem kayıtları
Kanıt Türü Hedef Gök Cismi / Sistem Gözlem ve Ölçüm Verisi Başlangıç Kanıtı 1 Güneş, Dünya ve Ay Yaklaşık hacim oranı (Ay=1): Güneş=64.000.000; Dünya=49; Ay=1 Başlangıç Kanıtı 2 Dünya ve Ay Yörüngeleri Dünya, Güneş etrafında dolanır; Ay, Dünya etrafında dolanır. Yeni Kanıt 1 Güneş Gözlemi 1. Gün: Güneş lekesi doğu kenarında görüldü. 14. Gün: Aynı leke Güneş diskinin batı kenarına ulaştı. Yeni Kanıt 2 Dünya Gözlemi Saat 12.00: K kıtası Güneş ışığını doğrudan almaktadır. Saat 24.00: K kıtası Güneş'in aksi yönünde karanlıkta kalmaktadır. Yeni Kanıt 3 Ay Gözlemi Yörüngenin 1. çeyrek konumu: A krateri Dünya'ya dönüktür. Yörüngenin 3. çeyrek konumu: Aynı A krateri yine Dünya'ya dönüktür. a)Tablodaki verileri kullanarak: 1. Başlangıç kanıtlarına göre Güneş, Dünya ve Ay'ın hacimsel büyüklük oranlarını ve dolanma ilişkilerini gösteren bir başlangıç modeli tasarlayınız. 2. Yeni kanıtları inceleyerek bu modeli gök cisimlerinin dönme ve dolanma hareketlerini içerecek şekilde geliştiriniz. 3. Modelinizde yaptığınız geliştirmeleri yeni gözlem kanıtlarıyla ilişkilendirerek gerekçelendiriniz.
- 8
Askı kuvveti ölçüm istasyonundaki dinamometre modelini inceleyerek aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
Askı kuvveti ölçüm istasyonu
a)Kuvvetin büyüklüğünün ölçülebilir bir nitelik olduğunu tanımlayınız; görünür dinamometre aralığındaki eşit bölmelerden bir bölmenin değerini hesaplayınız ve ibreyi okuyarak kuvvetin büyüklüğünü Newton (N) birimiyle yazınız.
- 9
Aşağıdaki mıknatıs etkileşim kuvveti kayıt düzeneğindeki dinamometre modelini inceleyerek soruyu yanıtlayınız.
Mıknatıs etkileşim kuvveti kayıt düzeneği
a)Kuvvetin büyüklüğünün ölçülebilir bir nitelik olduğunu tanımlayınız; görünür dinamometre aralığındaki eşit bölmelerden bir bölmenin değerini hesaplayınız ve ibreyi okuyarak kuvvetin büyüklüğünü Newton (N) birimiyle yazınız.